Nikolai Vasilievich Gogol là nhà văn Ukraina quốc tịch Nga. Ông sinh ngày 31 tháng 3 năm
1809 tại Sorochyntsi, Nga.
Ông viết nhiều thể loại:
Kịch, truyện ngắn và tiểu thuyết. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là “Những
linh hồn chết”, được xem là tiểu thuyết hiện đại đầu tiên của văn học Nga.
Ba nhân vật vĩ đại nhất
của văn học Nga thế kỷ 19 từng định đoạt sự phát triển tinh thần của nhân dân
trong thế kỷ 19 và 20 là Gogol, Fyodor Mikhailovich Dostoevsky, Lev
Nikolayevich Tolstoy – họ không chỉ là những nhà văn lớn của nước Nga, của nhân
loại, mà còn là những nhà tư tưởng lớn của nước Nga.
Vào những ngày cuối đời,
ông bị một căn bệnh kỳ lạ ở mũi và phải dùng đỉa để chữa bệnh cho mình. Ông đã
phải chịu đựng sự đau đớn vì kiểu chữa bệnh đó cho đến lúc chết.
Ông mất ngày 04 tháng 3
năm 1852 tại Moksva. Mộ phần của ông tại nghĩa trang Novodevichy, Moskva.
(Wikipedia).
Dưới đây là truyện ngắn
“A May Evening”, dịch theo bản tiếng Anh của “Etext.Lib.Virginia”.
CHIỀU CHẠNG VẠNG THÁNG
NĂM
Có những âm thanh vui vẻ
ở làng, và lời một bài ca êm ngân, như tiếng suối, vang trên con đường duy nhất
của làng. Đó là giờ mà các chàng trai cô gái, sau một ngày lao động vất vả, gặp
nhau lúc chạng vạng để bày tỏ cảm xúc của họ bằng giai điệu, dù là vui tươi,
nhưng không bao giờ không có dấu vết của nỗi buồn. Ánh hoàng hôn đang ôm lấy
bầu trời xanh, và đang chuyển mọi vật có thể trông thấy được thành một thứ gì
đó mơ hồ, mờ nhạt, và âm u. Màu chiều đang trở thành đêm, và dù vậy chuỗi bài
hát vẫn tiếp tục không dừng.
Đàn ghi ta trong tay,
người con trai cả của trưởng làng lén rời khỏi đồng bạn, đi thẳng đến một ngôi
nhà thấp thoáng sau một rặng cây anh đào đang nở hoa màu hồng. Trong khi đi,
chàng trai đánh vài nốt nhạc và bước đi theo điệu nhạc. Khi chàng đến trước
ngôi nhà, chàng dừng lại và lại nâng đàn lên hát một bản nhạc tình nhẹ nhàng và
êm dịu:
“Ngày đang dần tàn, trời
đêm về gần,
Đến với anh, nào đến với
anh người yêu dấu ơi”.
“Chẳng có ích gì”, chàng
trai Cô-dắc lầm bầm khi hát xong bản nhạc, khi ấy chàng đang đứng gần cửa sổ.
“Người mình yêu đang ngủ. Hahn! Hahn! (1). Hanna đang ngủ, hay không muốn khuôn
mặt xinh đẹp của em phơi ra giá lạnh? Hay em không muốn ra ngoài vì sợ bị thấy
mình gặp gỡ nhau. Nhưng đâu có gì để sợ. Đêm ấm áp, chẳng có ai gần đây. Và nếu
như có người nào đến, anh sẽ giấu em trong đôi tay anh, chẳng ai thấy em đâu.
Và nếu gió thổi lạnh, anh sẽ ép em vào ngực anh, sưởi ấm em bằng những nụ hôn,
lấy mũ của anh che cho đôi bàn chân bé nhỏ của em. Xin em nhìn ra ngoài một
chút thôi: Đưa tay em ra ngoài cửa sổ để anh có thể chạm vào những ngón tay
hồng của em”.
“Không, em không ngủ!”
chàng đam mê nói tiếp, sau khi thất vọng đợi câu trả lời. “Em đang chê cười
anh. À, hãy cười đi nếu cười làm em vui. Tạm biệt!”.
Chàng quay đi, mũ đẩy
ngược phía sau, và vẫn ôm đàn nhẹ nhàng, chàng đi được vài bước. Ngay lúc ấy
tay nắm cửa bằng gỗ động đậy, cửa mở với một tiếng rít, và một cô gái tuổi mười
bảy xuất hiện nơi ngạch cửa, vẫn nắm tay nắm cửa, nàng nhìn quanh dò xét. Mắt
nàng sáng trong đêm tối như hai vì sao nhỏ, nhưng chàng trai Cô-dắc không nhìn
thấy được màu hồng e thẹn trên đôi má của nàng.
“Anh thật là kiên nhẫn!”,
nàng thì thào. “Chắc anh sắp giận! Sao anh lại đến khi có khá nhiều người gần
đây? Em sợ lắm”.
“Đừng lo, em yêu, lại gần
anh đi”, chàng đáp. Chàng để cây ghi ta sang một bên rồi ngồi xuống bậc cửa.
“Em biết không một giờ không gặp em là cả một thử thách lớn đối với anh”.
“Anh biết em đang nghĩ gì
không?”, cô gái nhìn chàng trầm tư nói. “Em đang nghĩ là…có điều gì đó làm em
nghĩ rằng trong tương lai mình không thể thường gặp nhau thường được. Em nghĩ
những người ở đây là không tốt. Các cô gái thì hay ghen, và về phần các chàng
trai… Mẹ em cũng đã bắt đầu canh chừng em khuya hơn. Trước khi đến đây em vui
vẻ giữa những người lạ”. Một vẻ buồn thoáng hiện trên mặt nàng.
“Chỉ mới ở hai tháng ngắn
ngủi trong ngôi làng chôn nhau cắt rún của em, mà em đã buồn rồi! Có lẽ là em
chán nó và… chán anh?”.
“Ồ không đâu, em đâu có
chán anh”, nàng trả lời với một nụ cười. “Em yêu anh, anh chàng da ngăm Cô-dắc
của em! Em yêu anh vì màu mắt nâu của anh, và khi mắt anh nhìn mắt em, tâm hồn
em xao xuyến, em cảm thấy hạnh phúc và vui mừng. Em thích anh chơi đàn ghi ta,
thích ngắm anh đi trên đường. Ôi, em thích lắm”.
“Em Hahn của anh!”, chàng
trai Cô-dắc gọi, trong niềm đam mê, chàng hôn cô gái và kéo nàng lại sát bên
chàng.
“Khoan đã, Leoko! Thế là
đủ rồi. Nào, nói cho em biết là anh đã nói chuyện với cha em chưa?”
“Cái gì!”, chàng hỏi như
thể bừng tỉnh từ một giấc mơ. “Nói chuyện với cha của em! Vâng, anh đã nói là
anh muốn cưới… muốn có em làm vợ anh. Vâng, anh đã nói với ông”.
Mấy tiếng “Anh đã nói”
dường như miễn cưỡng phát ra từ đôi môi anh và gần như buồn thảm.
“Rồi sao?”
“Em có thể làm gì được
với ông? Ông già giả bộ điếc. Ông ấy không thèm nghe, và cứ mắng anh vì chơi
bời với bọn trai. Nhưng anh không nghĩ đến điều đó, Hahn à. Là người Cô-dắc,
anh sẽ buộc ông phục tùng ý chí của anh trước khi anh hành động”.
“Anh chỉ cần nói một lời,
Leoko. Chuyện sẽ như anh muốn. Chính em biết như vậy. Vào lúc khác có thể em sẽ
không nghe anh. Nhưng bây giờ thì mặc kệ, em không thể nào không làm theo lời
anh bảo”.
“Hãy nhìn! Hãy nhìn!”,
nàng tiếp tục, đầu nàng tựa trên vai chàng và mắt nàng nhìn lên bầu trời ấm áp.
“Nhìn kìa! Xa trên đó là những vì sao lấp lánh: một, hai, ba, bốn, năm. Không
phải đó là những thiên thần đang mở những ô cửa sổ những ngôi nhà nhỏ của họ và
nhìn xuống chúng ta đó sao? Không phải thế sao, anh Leoko? Họ đang nhìn mình
trên mặt đất này có phải không? Điều gì sẽ xảy ra nếu như con người có cánh và
có thể bay lên đó! Nhưng không một cây nào của chúng ta vươn tới tận trời. Dù
vậy, người ta nói có một xứ sở ở đó có một cây mà những nhánh trên cùng của nó
đụng tới trời, và vào ngày Lễ Thăng thiên, Thượng đế sẽ theo cây đó mà xuống
trần thế”.
“Không đâu, Hahn! Thượng
đế có một cái thang dài nối trời với đất. Vào Lễ Thăng thiên, những thiên thần
sẽ thả thang này, và ngay khi Thượng đế đặt chân người lên bậc thang đầu tiên,
mọi linh hồn xấu xa sẽ bay đi và rơi thẳng xuống địa ngục. Đó là lý do tại sao
vào ngày của Người, không có những linh hồn xấu trên mặt đất”.
“Nước gợn sóng nhẹ làm
sao… giống như một em bé trong nôi”, Hanna nói trong khi chỉ cái hồ gần đó, hồ
được vây quanh bởi hàng liễu rũ có những nhánh cây buồn bã chạm mặt nước.
Trên một ngọn đồi gần đó
là một rừng thông, có một ngôi nhà gỗ mà cửa chớp đóng kín, mái phủ rêu, những
khung cửa sổ bị những cây táo che khuất phần nào, những cây thông đen thả bóng
lên nó tạo cho nó một vẻ huyền bí.
“Em nhớ như thể chuyện là
một giấc mơ”, Hanna tiếp tục, mắt nàng vẫn nhìn Leoko, “rằng lâu, lâu rồi, khi
em còn rất, rất nhỏ và sống cùng với mẹ, em thường nghe những câu chuyện dễ sợ
về ngôi nhà đó. Em chắc là anh Leoko biết hết những câu chuyện đó”.
“Thôi đi em! Đừng bận tâm
tới những chuyện các ông, bà già nói. Nếu anh kể cho em, em sẽ sợ và sẽ không
ngủ được”.
“Ồ không, nói đi kể cho
em nghe, chàng trai ngoan!”, nàng nói, hai tay nàng choàng qua cổ chàng, áp má
nàng vào má chàng. “Anh không yêu em, em biết anh không yêu em, anh chỉ giả bộ.
Em chắc là anh có người khác. Anh phải kể cho em nghe về ngôi nhà cổ. Em sẽ
không sợ, và sẽ ngủ như thường. Nhưng nếu anh không kể, em sẽ không ngủ chút
nào, em sẽ suy nghĩ, suy nghĩ suốt đêm. Kể cho em nghe đi, Leoko!”.
“Người ta nói đúng: Mọi
người phụ nữ đều bị chế ngự bởi sự tò mò kỳ lạ. Thì nghe này. Lâu lắm rồi có một
ông già sống trong ngôi nhà ấy, ông chỉ có một người con gái độc nhất. Nàng
đẹp, mặt nàng trắng như tuyết… giống như khuôn mặt em. Cha của nàng góa vợ,
đang tìm một người vợ kế. “Cha có còn thương con như bây giờ khi cha lại lập
gia đình không, cha?”, người con gái hỏi ông. Ông trả lời: “Vẫn sẽ, con gái ạ,
cha sẽ thương con nhiều hơn bao giờ hết, và vẫn cho con bông tai và các đồ
trang sức như cha đã luôn làm thế”.
“Ông
già lấy vợ và đưa về nhà bà vợ trẻ của ông. Bà là một người đẹp, có làn da hồng
hào và đôi mắt đen to, nhưng bà ném ánh nhìn độc ác vào cô con riêng của chồng
làm cô gái sợ chết điếng, ngoài ra bà mẹ kế không nói một lời nào với cô suốt
cả ngày. Khi đêm về, người cha và bà vợ đi ngủ, cô gái nhốt mình trong phòng
nàng, cảm thấy buồn và khóc. Một lúc sau đó, khi tình cờ nhìn quanh, nàng phát
hiện ra có một con mèo đen có ánh mắt dữ dội đang bò về phía nàng. Lông của nó
toàn là lửa, và móng của nó bấu lên sàn thì như là sắt. Trong nỗi kinh hoàng cô
gái nhảy tót lên một chiếc ghế, con mèo bám theo nàng. Nàng phóng vào giường,
con mèo phóng theo và bay lên cổ họng nàng bắt đầu làm nàng ngạt thở.
Để đuổi con vật, cùng với
một tiếng la, nàng ném nó lên nền nhà, nhưng sau đó nó lại bò đến phía nàng,
đôi mắt hoang dại của nó sáng bừng cơn giận. Quá hoảng sợ, nàng chụp lấy thanh
kiếm của cha nàng, thanh kiếm đang treo trên tường, và chỉ với một nhát kiếm
nàng cắt đứt chân trái của con mèo, ngay lúc đó con mèo biến mất.
“Suốt ngày hôm sau và hôm
sau nữa, bà vợ trẻ cứ ở trong phòng của bà. Vào ngày thứ ba khi bà ra ngoài,
bàn tay trái của bà đã được băng bó, cánh tay đặt trong băng đeo. Lúc ấy cô gái
biết mẹ kế của cô là một mụ phù thủy, và biết rằng cô đã cắt đứt bàn tay trái
của bà.
Vào ngày thứ tư ông già
bảo cô gái đi lấy củi, lấy nước, và cọ sàn nhà, như thể nàng là một con hầu hay
là một người nông dân tầm thường. Vào ngày thứ năm ông đuổi nàng ra khỏi nhà,
mà chẳng cho nàng giày để mang và bánh mì để ăn. Cô gái tội nghiệp không thể
chịu đựng thêm được nữa, và hai tay ôm lấy mặt, nàng khóc vì đau khổ.
“Cha đã hại con gái của
cha, cha ơi!”, nàng kêu lên. “Bà phù thủy đã phát thần chú chế ngự cha, và hủy
hoại linh hồn cha. Cầu Chúa tha thứ cho cha. Về phần con, Người không muốn con
sống thêm nữa trên cõi đời này”.
“Và xem kìa!”, Leoko nói,
tay chỉ về phía ngôi nhà. “Em có thấy cái bờ cao đó không? À, từ chỗ bờ cao đó
nàng gieo mình xuống hồ, và từ đó nàng không còn trên cõi đời này nữa. Hanna,
đó là những gì các người già kể, ngoài ra họ kể khá nhiều chuyện. Người chủ
hiện nay muốn bán ngôi nhà, và người ta nói về việc chuyển nó thành một nhà ủ
bia. Nhưng anh nghe có nhiều giọng nói. Bọn con trai con gái đang trở về nhà.
Tạm biệt em yêu, đừng bận tâm về những gì bà cụ kể. Anh cho rằng chuyện đó hoàn
toàn vô nghĩa”.
Rồi sau khi ôm nàng và
hôn nàng, chàng đi.
“Tạm biệt anh, Leoko”,
Hanna đáp lại, mắt nàng vẫn đăm đăm nhìn rừng thông tối.
Trong khi nàng nhìn, một
quả cầu lửa bừng bừng chầm chậm lăn từ bóng tối, và dường như làm chói lọi cả
đất trời. Hồ nước sáng lên với một cơn mưa ánh sáng lấp lánh, và rừng thông
trên đồi bắt đầu nổi lên trên màn trời xanh thẫm.
Khi nhóm người vui vẻ đã
đi qua, giọng nói của họ chìm trong khoảng cách xa, mọi âm thanh đã tắt, đêm
lặng lẽ buông màn xuống trên trái đất, và Hanna, sau cái nhìn tiếc nuối kéo dài
về hướng người yêu của nàng đi, nàng trở vào nhà, đóng và cài chốt cửa.
VÕ
HOÀNG MINH dịch
______________
Hahn: Tên thân mật để gọi
Hannah.
